Wprowadzenie
Linka fałowa 12 mm brzmi jak zwykła lina — stosowana do żagli, flag i lekkich zastosowań na wodzie. Co jednak dzieje się, gdy lina jest obciążona do granic wytrzymałości? Wyniki testów były bardziej zaskakujące, niż się spodziewano, a dźwięk w momencie zerwania nie pozostawił nikogo obojętnym.
Jaka jest wytrzymałość na zerwanie linki fałowej 12 mm z poliestrowej przędzy? W naszych testach lina ta zrywała się średnio przy 17,21 kN (1 755 kg), na podstawie 5 pomiarów wytrzymałości na rozciąganie.
Jaki to rodzaj liny?
Linka fałowa 12 mm wykonana jest z poliestrowej przędzy. Poliester przędiony różni się od poliestrowego multifilamentu: włókna są krótkie i skręcane (przędzone), co nadaje linie miękki, tekstylny charakter. Dzięki temu jest wygodna w obsłudze i nadaje się do zastosowań, w których lina jest regularnie ciągnięta lub obsługiwana ręcznie.
Poliester jako materiał bazowy charakteryzuje się niską absorpcją wody, wynoszącą około 1%, i zachowuje ponad 95% swojej suchej wytrzymałości na zerwanie po zamoczeniu. Jest odporny na promieniowanie UV i na większość powszechnie stosowanych substancji chemicznych. W porównaniu z nylonem (poliamid) wydłużenie jest znacznie mniejsze — poliester zrywa się przy wydłużeniu 10–15%, nylon dopiero przy 20–35%.
Typowe zastosowania obejmują szoty i fały na rekreacyjnych jachtach żaglowych, linki flagowe, lekkie układy wielokrążkowe oraz ogólne linki morskie. Lina ta nie jest przeznaczona do ciężkich zastosowań dźwignicowych ani do sytuacji, w których wymagane jest minimalne wydłużenie.
Metoda badań
Testy przeprowadzono na uniwersalnej maszynie wytrzymałościowej z zaciskami przeznaczonymi do lin, odpowiednimi do pomiaru liny bez splotów lub pętli. Prędkość badania wynosiła 20 mm/s, zgodnie z powszechną praktyką według ISO 2307:2019.
Wykonano pięć oddzielnych pomiarów produktu w stanie suchym, bez wstępnego naprężenia.
W teście 2 i teście 5 lina zerwała się w zaciskach, a nie swobodnie na długości liny. Jest to znane zjawisko testowe: punkty zerwania w strefie zacisku występują wówczas, gdy nacisk zacisku powoduje miejscowe osłabienie.
Zmierzone wartości dla tych dwóch testów były niższe niż dla pozostałych trzech, co częściowo wyjaśnia rozrzut wyników.
Wszystkie 5 zmierzonych wartości zostało uwzględnionych w obliczeniu średniej wytrzymałości na zerwanie.
Wyniki
Średnia wytrzymałość na zerwanie linki fałowej 12 mm z poliestrowej przędzy wynosi 17,21 kN (1 755 kg). Najwyższa zmierzona wartość wyniosła 18,02 kN, najniższa 16,43 kN, na podstawie 5 testów.
Godne uwagi podczas testów: przed osiągnięciem ostatecznego punktu zerwania słyszalne były 2–3 wyraźniejsze wewnętrzne pęknięcia w porównaniu z cieńszą liną 10 mm. Charakterystyczny tykający dźwięk typowy dla mniejszych średnic był całkowicie nieobecny.
Samemu zerwaniu towarzyszył bardzo głośny huk — znacznie głośniejszy niż przy mniejszych średnicach. Wskazuje to na wyższy poziom energii zgromadzonej w linie w momencie zniszczenia, co jest zgodne z większym przekrojem poprzecznym i wyższym punktem zerwania.
Rozrzut między najniższą a najwyższą wartością wynosi 1,59 kN. Częściowo wynika to z dwóch zerwań w zaciskach (testy 2 i 5), które średnio wypadły nieco niżej.
Trzy swobodne zerwania były bliższe wartości 18 kN.
Porównanie z podobnymi linami o średnicy 12 mm
Aby umieścić zmierzoną wytrzymałość na zerwanie 17,21 kN w odpowiednim kontekście, linę tę porównano z innymi linami 12 mm badanymi wcześniej:
- Lina polipropylenowa 12 mm: 23,54 kN
- Lina poliestrowa przędzona 12 mm (ta lina): 9,69 kN — uwaga: jest to wcześniej opublikowany punkt odniesienia; aktualna średnia z testów dla tego produktu wynosi 17,21 kN
Polipropylen osiąga wyższą surową wytrzymałość na zerwanie niż poliester przędzony przy tej samej średnicy. Ta różnica — 23,54 kN wobec 17,21 kN — wynosi ponad 37%. Jednak polipropylen charakteryzuje się znacznie niższą odpornością na promieniowanie UV i szybciej degraduje się przy użytkowaniu na zewnątrz.
W przypadku długoterminowych zastosowań zewnętrznych lepsza odporność na warunki atmosferyczne poliestrowa przeważa nad jego niższym punktem zerwania.
Kiedy stosować tę linę?
Linka fałowa 12 mm z poliestrowej przędzy najlepiej sprawdza się w zastosowaniach wymagających elastycznej, łatwej w obsłudze liny, która jest regularnie narażona na działanie wilgoci, zachowując przy tym swoją wytrzymałość.
W szczególności:
- Rekreacyjne jachty żaglowe: szoty, fały i trymerki na jachtach do około 8–10 metrów. Obciążenie robocze wynoszące około 1 720 kg (przy współczynniku bezpieczeństwa 1:1 względem wytrzymałości na zerwanie) zapewnia odpowiedni zapas dla obciążeń szotów przy sile wiatru 6–7.
- Linki flagowe: lina jest odporna na promieniowanie UV i dobrze sprawdza się w wilgotnych warunkach. Średnica 12 mm zapewnia komfortowy chwyt przy ręcznym podnoszeniu.
- Lekkie układy wielokrążkowe i systemy dźwignicowe (bez certyfikacji bezpieczeństwa): przy współczynniku bezpieczeństwa 5:1 obciążenie robocze wynosi około 344 kg (3,44 kN). Nadaje się wyłącznie do niecertyfikowanych, lekkich systemów dźwignicowych.
- Cumy na małych jednostkach pływających: poliester wchłania niewiele wody i zachowuje >95% swojej wytrzymałości po zamoczeniu — odpowiedni do stałego użytkowania przy kei.
Ograniczenia
Ta lina nie nadaje się do następujących zastosowań:
- Certyfikowane zastosowania dźwignicowe: dla tej liny zazwyczaj nie wydaje się certyfikowanej MBL. Do operacji dźwignicowych wymagających normy EN lub certyfikatu kontrolnego należy stosować wyłącznie linę certyfikowaną.
- Zastosowania wymagające minimalnego wydłużenia: poliester przędzony charakteryzuje się wydłużeniem 10–15% przy zerwaniu. W zastosowaniach, gdzie wydłużenie jest praktycznie niedopuszczalne — takich jak statyczne kable naprężające lub prowadnice linek — właściwym wyborem jest HMPE (Dyneema) o wydłużeniu poniżej 4%.
- Długotrwałe obciążenia statyczne w wysokich temperaturach: poliester nie wykazuje znaczącego pełzania w normalnych warunkach, jednak przy długotrwałym działaniu wysokich temperatur (powyżej 80°C) wytrzymałość maleje.
- Obciążenia udarowe w zastosowaniach ciężkich: mimo że poliester wykazuje pewną elastyczność, nylon (poliamid) o wydłużeniu 20–35% przy zerwaniu jest znacznie lepiej przystosowany do zastosowań z silnymi obciążeniami udarowymi, takich jak liny holownicze lub kotwiczne w warunkach sztormowych.
- Środowiska narażone na przecięcie: poliester przędzony nie zapewnia szczególnej odporności na przecięcie ani na ścieranie. Na ostrych krawędziach lub przy intensywnym ścieraniu zewnętrzne włókna zużywają się szybciej niż w konstrukcjach plecionych.
Alternatywy
Jeśli linka fałowa 12 mm z poliestrowej przędzy nie jest właściwym wyborem dla danego zastosowania, najbardziej odpowiednimi alternatywami są:
- Lina nylonowa pleciona (poliamid) (12 mm, cena za metr, biały) — wyższe wydłużenie (20–35%), lepiej przystosowana do pochłaniania udarów w linach holowniczych, kotwicznych lub linach muszących absorbować obciążenia udarowe. Wada: traci 10–15% wytrzymałości po zamoczeniu.
- Lina HMPE Prorope (12 mm, cena za metr, niebieski) — znacznie wyższa wytrzymałość na zerwanie przy tej samej średnicy, wydłużenie poniżej 4%, pływa na wodzie. Idealna tam, gdzie wymagane jest minimalne wydłużenie i maksymalna wytrzymałość. Wyższa cena za metr niż poliester.
Podsumowanie
Linka fałowa 12 mm z poliestrowej przędzy najlepiej sprawdza się w rekreacyjnym żeglarstwie i zastosowaniach morskich, gdzie wymagana jest elastyczna, łatwa w obsłudze lina, odporna na działanie wilgoci bez znaczącej utraty wytrzymałości — przy zmierzonej średniej wytrzymałości na zerwanie wynoszącej 17,21 kN (1 755 kg).
Głośny huk podczas zerwania oraz wewnętrzne pęknięcia poprzedzające zniszczenie potwierdzają, że lina ta daje wyraźne sygnały ostrzegawcze przy wyższych obciążeniach — co w praktyce może służyć jako użyteczny wskaźnik.
Ten test przeprowadził Otto Tromm, który po piątym głośnym huku doszedł do wniosku, że ochronniki słuchu podczas testowania lin nie są zbędnym luksusem.
Dane testowe zostały zebrane przez Prorope. Niniejszy tekst został wygenerowany na podstawie tych danych przy użyciu AI i sprawdzony pod kątem merytorycznej poprawności. Przeczytaj, jak testujemy i publikujemy →